ทางเลือกการคุมกำเนิดฉุกเฉิน
ความเป็นจริงที่อาจเปลี่ยนแปลงชีวิตจากการตั้งครรภ์ที่ไม่พึงประสงค์สร้างความวิตกกังวลให้ผู้หญิงส่วนมาก หนึ่งในทางเลือกสุดท้ายสำหรับป้องกันการตั้งครรภ์คือการคุมกำเนิดฉุกเฉิน คำสำคัญคือ "ฉุกเฉิน"
มีหลายเหตุผลที่ผู้หญิงต้องใช้การคุมกำเนิดฉุกเฉินหลังมีเพศสัมพันธ์ เช่น ถุงยางรั่วลิ่ว ลืมกินยาคุมฯ มีเซ็กส์โดยไม่ป้องกันกับคนรักระยะยาว หรือ วันไนท์สแตนด์ หรือสถานการณ์รุนแรง เช่น การล่วงละเมิดทางเพศ การตัดสินใจใช้ “แผนสำรอง” ต้องทำอย่างรวดเร็ว บางครั้งอาจกระทบจิตใจและทำให้เกิดผลข้างเคียงทางร่างกายด้วย
เราได้เขียนเกี่ยวกับ การคุมกำเนิดแบบฮอร์โมน (ยาคุมกำเนิด แหวนคุมกำเนิด แผ่นแปะ ฮอร์โมน IUD) และ การคุมกำเนิดแบบไม่ใช้ฮอร์โมน (ถุงยางชาย/หญิง ฟองน้ำ ฆ่าอสุจิ ฝังเข็ม หรือ IUD ทองแดง) วิธีเหล่านี้ล้วนต้องวางแผนและทำอย่างสม่ำเสมอ แต่ว่าชีวิตไม่เสมอไปตามแผน
ภาระทางจิตใจในการป้องกันตั้งครรภ์มักตกกับฝ่ายหญิงมากกว่า พอเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินขึ้นจึงยิ่งดูหนักหนา การเตรียมแผนสำรองไว้ล่วงหน้าจะดีกว่า เผื่อเกิดเหตุไม่คาดฝัน
ตัดสินใจด้วยตนเองว่าการคุมกำเนิดฉุกเฉินเหมาะกับคุณหรือไม่ และอยากจะรับมืออย่างไรถ้าเกิดสถานการณ์จำเป็น อย่างไรก็ตาม แต่ละสถานการณ์แตกต่างกันและเมื่อถึงเวลาจริงอาจมีปฏิกิริยาต่างจากที่คิดไว้
ถ้ามีคู่ระยะยาว ควรพูดคุยปรึกษาแผนเผื่อไว้ ร่วมกันว่าหากถุงยางแตกเขาจะรู้สึกหรือช่วยเหลืออย่างไรบ้าง?
ผู้หญิงนับล้านเผชิญสถานการณ์นี้มาแล้ว ไม่ว่าคุณจะตัดสินใจแบบใด คุณไม่ได้อยู่คนเดียว
การคุมกำเนิดฉุกเฉินใช้เพื่อป้องกันตั้งครรภ์เท่านั้น ไม่ป้องกันหรือรักษา โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ต้องใช้วิธีป้องกันเช่นถุงยางอนามัยเท่านั้น
ประเภทของการคุมกำเนิดฉุกเฉิน
มีอยู่ 2 ประเภทหลัก ๆ คือ ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน และห่วงคุมกำเนิด (IUD) โดยยาคุมฉุกเฉินจะแยกเป็น 2 ชนิด ที่พบเห็นได้ทั่วไปสุดถูกเรียกติดปากว่า “แผนบี”
ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน
Plan B หรือยาคุมฉุกเฉิน เป็นชื่อยี่ห้อรวมถึงชื่อเรียกทั่วไป สำหรับยาที่สามารถทานหลังมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ได้ป้องกันได้ทันที หรือที่รู้จักกันว่า “ยาคุมเช้าวันถัดไป” – ไม่ต้องรอถึงตอนเช้าก็ทานได้หลังจบเพศสัมพันธ์ทันที
Plan B จะมีประสิทธิภาพดีที่สุดถ้าใช้ภายใน 72 ชั่วโมง (3 วัน) แต่ยังพอได้ผลหากทานภายใน 5 วันหลังมีเซ็กส์ ยิ่งปล่อยเวลานาน ประสิทธิภาพจะยิ่งลดลง ยาคุมฉุกเฉินมีโอกาสป้องกันได้ประมาณ 75% ถึง 89% ยิ่งทานเร็วเท่าไหร่ยิ่งดี
ยาเหล่านี้มีส่วนผสมของ ฮอร์โมนเลโวนอร์เกสเตรล บางยารวมกับ ฮอร์โมนเอสโตรเจน เลโวนอร์เกสเตรลคือฮอร์โมนโปรเจสตินที่ทำให้น้ำเมือกปากมดลูกข้นขึ้นและยับยั้งการตกไข่ โอกาสเกิดการปฏิสนธิจึงน้อยลง ไม่สามารถยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วหรือป้องกันการฝังตัวของตัวอ่อนได้
แม้จะมีชื่อทางการค้าแตกต่างกันมากมายแต่สามารถขอซื้อได้โดยบอกเภสัชกรว่า "ยาคุมกำเนิดฉุกเฉิน" หรือ "Plan B" ยาฉุกเฉินเหล่านี้สามารถซื้อ โดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์ และไม่มีข้อจำกัดอายุ ที่ร้านขายยาทั่วไป และตามห้างสรรพสินค้าบางแห่ง
สั่งซื้อออนไลน์ก็ทำได้ แต่ควรเช็คแหล่งที่เชื่อถือได้ ซื้อเฉพาะยาที่ได้รับการรับรองจาก FDA และอยู่ในบรรจุภัณฑ์สมบูรณ์ครบคู่มือเท่านั้น
ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้น
ยาคุมกำเนิดฉุกเฉินสมัยใหม่ไม่ทำให้เลือดออกหนักเหมือนแต่ก่อนและโดยปกติจะไม่ทำให้มีประจำเดือนทันที แต่อาจมีเลือดออกกระปริดกระปรอยได้บางราย
ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย ได้แก่
- ประจำเดือนครั้งถัดไปอาจมากขึ้นหรือน้อยลง
- รอบเดือนผิดปกติ
- คลื่นไส้
- ปวดศีรษะ
- อาเจียน
- อ่อนเพลีย
- ปวดท้องน้อย
- เจ็บเต้านม
- สิวขึ้น
ถ้ามีอาเจียนหลังรับประทานเร็ว อาจทำให้ยาไม่ได้ผล
หากมีอาการรุนแรง เช่น เลือดออกมากหมดสติ หรือปวดมาก ควรไปพบแพทย์ทันที
ราคายาคุมฉุกเฉินทุกชนิดอยู่ที่ $40–$60 อาจถูกกว่านี้หากไปที่ศูนย์วางแผนครอบครัวหรือคลินิกเฉพาะทาง ใช้เพียง 1 เม็ดเท่านั้นเพื่อป้องกันตั้งครรภ์ หากมีปัญหาเรื่องค่าใช้จ่าย ติดต่อศูนย์ให้คำปรึกษาวิกฤตหรือคลินิกสุขภาพใกล้บ้านดู
บางประเทศให้ฟรีแก่เยาวชนอายุต่ำกว่า 16 ปีรวมทั้ง Plan B และ IUD ตรวจสอบข้อกฎหมายท้องถิ่นทางออนไลน์
ยาตัวอื่น
ตัวยาอีกชนิดหนึ่งคือ อูไลพริสตัล อะซิเตต ใช้สำหรับคุมกำเนิดฉุกเฉินเช่นกัน แต่แตกต่างจากเลโวนอร์เกสเตรลเพราะอาจเป็นอันตรายสำหรับการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้ว ส่วนใหญ่ ต้องมีใบสั่งแพทย์ และยังไม่มีวางขายทั่วไป
อูไลพริสตัลอะซิเตต มีประสิทธิภาพดีกว่าเลโวนอร์เกสเตรล 1-2% และระยะเวลาออกฤทธิ์นานกว่า – ใช้ได้ถึง 5 วันหลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ลดประสิทธิภาพ
ในบางประเทศ แพทย์พยายามขอให้มีขายโดยไม่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์
ผลข้างเคียงคล้ายคลึงกับยาคุมฉุกเฉินทั่วไป
ข้อควรระวัง
ข้อมูลสำคัญที่มักถูกมองข้ามคือ ยาคุมฉุกเฉิน อาจไม่ได้ผลหากน้ำหนักเกิน โดย Plan B มีข้อจำกัดที่ 70 กก. และอูไลพริสตัลอะซิเตต 88 กก. ในกรณีนี้ยังสามารถใช้ IUD ทองแดงที่ไม่มีข้อจำกัดเรื่องน้ำหนัก
อูไลพริสตัลอะซิเตต ไม่แนะนำสำหรับหญิงให้นมบุตร ถ้าจำเป็นต้องใช้ ให้ทิ้งน้ำนมอย่างน้อย 1–2 วันหลังรับยา
อย่ากินยาคุมฉุกเฉินถ้าคุณ:
- รับประทานยาคุมฮอร์โมนประเภทอื่นอยู่
- มีโรคตับหรือโรคหอบหืดขั้นรุนแรง
- รับประทานยาต้าน HIV บางชนิด (สอบถามแพทย์โดยตรง)
- ทราบว่าตั้งครรภ์แล้ว
บางคนคิดว่าเพิ่มโอกาสป้องกันตั้งครรภ์โดยกินหลายเม็ดหรือกินซ้ำหลายวันหลังมีเซ็กส์ วิธีนี้ไม่มีความเสี่ยงเพิ่มเติมแต่ก็ไม่มีประโยชน์ ยาทำงานรอบแรกหากจะได้ผล หรือไม่ได้ผลเลย
IUD (ห่วงคุมกำเนิด)
ห่วงคุมกำเนิด หรือ IUD ใช้กันมากในการคุมกำเนิดระยะยาว มีทั้งแบบใส่ฮอร์โมนและแบบทองแดง IUD ทองแดงใช้แทนยาคุมฉุกเฉินได้ถ้าใส่ภายใน 5 วันหลังเซ็กส์ IUD มีประสิทธิภาพสูงกว่ายาคุมฉุกเฉิน ก่อผลข้างเคียงน้อย น้ำหนักร่างกายไม่กระทบต่อประสิทธิภาพ แต่การใส่ต้องใช้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เป็นหัตถการและมีราคาแพงกว่ายาคุมมาก ทำให้ใช้ได้ยากในกรณีที่ต้องรีบใน 5 วัน
IUD ทองแดงเป็นอุปกรณ์ทรงตัว T เล็ก ๆ ทำจากทองแดงและพลาสติก สอดโดยผู้ให้บริการสุขภาพเข้าสู่โพรงมดลูก ทองแดงจะปล่อยออกมาปริมาณน้อย ๆ เพื่อฆ่าอสุจิป้องกันปฏิสนธิ หากไข่ปฏิสนธิแล้ว IUD สามารถป้องกันการฝังตัวของตัวอ่อนได้ และอาจทำให้การตั้งครรภ์ถูกยุติ หากเกิดขึ้นแล้ว จึงไม่แนะนำให้ใช้ในหญิงที่ทราบว่าตั้งครรภ์ (มีหลักฐานใหม่ ๆ ว่า IUD ฮอร์โมนอาจมีประสิทธิภาพพอ ๆ กับ IUD ทองแดงแต่ยังต้องศึกษาต่อ)
ควรรีบติดต่อสูตินรีแพทย์นัดใส่ IUD ให้เร็วที่สุดหลังมีเพศสัมพันธ์ และพูดคุยความเป็นไปได้ในการใช้ IUD ในระยะยาวด้วย
IUD คือวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดทั้งในด้านการคุมกำเนิดฉุกเฉินและระยะยาว สูงถึง 99% หากใช้อย่างถูกต้องและทันเวลา
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยของ IUD ได้แก่
- กระทบปากมดลูกหากใส่ผิดหรือตัวห่วงเคลื่อน
- รอบเดือนผิดปกติ
- ประจำเดือนมากขึ้น/ยาวขึ้น หากใส่คุมระยะยาว
เตรียมตัวล่วงหน้า
คุณสามารถซื้อยาคุมฉุกเฉินติดบ้านไว้ก่อนเผื่อฉุกเฉินได้ หากเก็บถูกต้อง เม็ดยาแบบอูไลพริสตัลอะซิเตตอยู่ได้ประมาณ 3 ปี ส่วนเลโวนอร์เกสเตรลอยู่ได้ 4 ปี แต่อย่าใช้ยาคุมฉุกเฉินแทนยาคุมปกติในทุกเดือน
วิธีเดียวที่ป้องกันตั้งครรภ์ 100% คือการงดเพศสัมพันธ์แบบสอดใส่ แต่ถ้าคุณต้องการมีเพศสัมพันธ์แต่ไม่ตั้งครรภ์ ให้เปรียบเทียบตัวเลือกอื่น ๆ ยาคุมแบบระยะยาวปลอดภัยและดีกว่ายาคุมฉุกเฉิน ถุงยางยังช่วยป้องกันโรคติดต่อด้วย
ดูแลตัวเองให้ดีและมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัยนะคะ!
ติดตามรอบเดือนของคุณได้ใน WomanLog ดาวน์โหลด WomanLog ตอนนี้:
