ทฤษฎีมดลูกเลือกได้: คืออะไรและทำไมจึงสำคัญ
โอกาสในการตั้งครรภ์ในเดือนแรกหลังเริ่มพยายามมีแค่ 20-30% เท่านั้น ยิ่งพยายามนานขึ้น โอกาสสำเร็จก็ยิ่งดีขึ้น ประมาณ 80% ของคู่รักสามารถตั้งครรภ์ได้ภายในปีแรกของการพยายาม อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่จะโชคดีเพราะมีหลายปัจจัยที่ลดโอกาสในการปฏิสนธิ หนึ่งในปัจจัยที่น่าสนใจก็คือ 'ทฤษฎีมดลูกเลือกได้' บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจว่าต้องมีอะไรบ้างถึงจะตั้งครรภ์ได้ และบางที...มดลูกของคุณอาจกำลังขัดขวางอยู่
นอกจากผู้หญิงจะสามารถสร้างและอุ้มชีวิตใหม่ได้แล้ว ร่างกายผู้หญิงยังอาจเลือกได้ด้วยว่าจะอุ้มชีวิตใด ทฤษฎีมดลูกเลือกได้ถูกพูดถึงมานาน หลักคิดก็คือ ร่างกายของผู้หญิงสามารถตัดสินใจได้ว่าจะฟูมฟักตัวอ่อนตัวไหนและจะยุติการเติบโตของตัวอ่อนตัวไหน
การปฏิสนธิในมนุษย์เกิดขึ้นอย่างไร
เพื่อเข้าใจว่าร่างกายของเราคัดเลือกตัวอ่อนที่แข็งแรงที่สุดอย่างไร เรามาดูกันก่อนว่ากระบวนการปฏิสนธิเป็นอย่างไร การตั้งครรภ์ในมนุษย์นั้นเป็นเรื่องของโอกาสเป็นส่วนใหญ่ แม้จะมีคนตั้งครรภ์ไม่ได้ตั้งใจอยู่เสมอ แต่การวางแผนตั้งครรภ์จริงๆ ไม่ใช่เรื่องง่ายและอาจต้องใช้เวลาลองผิดถูกอีกหลายปี มีปัจจัยมากมายที่ต้องลงตัวให้สอดคล้องกันจึงเกิดการปฏิสนธิได้
เดือนละครั้ง รังไข่จะปล่อยไข่ที่สุก (โอโวไซต์) ออกไปยังท่อนำไข่ กระบวนการนี้เรียกว่าการตกไข่ โดยจะเกิดขึ้นกลางรอบเดือนและกินเวลาราว 24-48 ชั่วโมงก่อนที่ไข่จะถูกดูดซึมกลับโดยร่างกาย
หากต้องการตั้งครรภ์ การมีเพศสัมพันธ์ในช่วงเวลาเจริญพันธุ์นี้จะเพิ่มโอกาสปฏิสนธิมากที่สุด ระหว่างที่ผู้ชายหลั่งน้ำอสุจิ จะมีอสุจินับล้านถูกปล่อยเข้าสู่ช่องคลอด และอสุจิจะเดินทางผ่านปากมดลูกไปยังท่อนำไข่
หากอสุจิพบกับไข่ในท่อนำไข่ อสุจิจะเจาะเยื่อหุ้มไข่ ระหว่างตกไข่ เมือกในปากมดลูกจะบางลงและมีความเป็นกรดน้อยลง ทำให้อสุจิอยู่รอดและเดินทางหาไข่ได้ดีขึ้น ขณะเดียวกัน อสุจิจะเกิดการเปลี่ยนแปลงทางชีวเคมีที่เรียกว่าคาพาซิเตชันเพื่อช่วยให้สามารถผสมกับไข่ เมื่อถึงไข่แล้ว อสุจิจะปล่อยเอนไซม์เพื่อเจาะเยื่อรอบไข่ ทำให้สารพันธุกรรมจากอสุจิและไข่รวมกันเป็นเซลล์เดียวที่เรียกว่าไซโกต
ไซโกตจะเริ่มแบ่งตัวออกเป็นหลายเซลล์ขณะเคลื่อนตัวไปยังมดลูก มวลเซลล์ที่กำลังแบ่งตัวนี้เรียกว่ามอรูลา และต่อมาคือบลาสโตซิสต์ ประมาณหนึ่งสัปดาห์หลังปฏิสนธิ บลาสโตซิสต์จะฝังตัวเองที่ผนังมดลูก ซึ่งสามารถเจริญเติบโตเป็นตัวอ่อนและทารกในครรภ์ต่อไปตลอดการตั้งครรภ์ เมื่อฝังตัวแล้ว รกจะก่อตัวขึ้น เพื่อส่งผ่านสารอาหารและการทำงานที่จำเป็นแก่ทารกที่กำลังเติบโต
ทำไมการตั้งครรภ์จึงคล้ายปาฏิหาริย์
ประมาณ 11% ของผู้หญิงและ 9% ของผู้ชายมีปัญหาภาวะมีบุตรยาก มากถึง 15% ของคู่รักไม่สามารถมีลูกเองได้ภายในหนึ่งปีหลังเริ่มพยายาม มีหลายปัจจัยที่มีผลต่อโอกาสตั้งครรภ์ ทั้งเรื่องสุขภาพ อายุ พันธุกรรม และไลฟ์สไตล์ ไม่ว่าใครจะตั้งครรภ์เร็วหรือช้า ประโยคที่ว่า "กำเนิดชีวิตใหม่คือปาฏิหาริย์" ก็ไม่เกินเลยไปนัก
เหตุผลคือ:
ช่วงเวลาแห่งความอุดมสมบูรณ์มีเพียงแค่สั้นๆ ในแต่ละเดือน การตกไข่ซึ่งเป็นช่วงที่ไข่พร้อมให้ผสมจะเกิดขึ้นแค่ 24-48 ชั่วโมงต่อรอบเดือน และบางครั้งอาจไม่ตกไข่เลย ใช่ อสุจิอยู่ในร่างกายหญิงได้ประมาณ 5 วัน แต่ต้องพอดีกับช่วงนี้
ก่อนตกไข่ pH ในช่องคลอดมักจะเป็นกรดเกินไปสำหรับการอยู่รอดของอสุจิในระยะยาว เมือกในช่องคลอดก็แห้งกว่า ทำให้อสุจิเดินทางไปยังมดลูกลำบาก อีกทั้งอสุจิส่วนใหญ่ในแต่ละครั้งยังไม่แข็งแรงพอ และอสุจิที่แข็งแรงก็ไม่ได้หมายความว่าจะเจอไข่เสมอไป
ยิ่งไปกว่านั้น ระบบภูมิคุ้มกันของผู้หญิงอาจโจมตีอสุจิด้วย งานวิจัยพบว่าของเหลวอสุจิกระตุ้นการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันในร่างกายผู้หญิง หมายความว่าร่างกายจะพยายามกำจัดอสุจิเพราะมองว่าเป็นสิ่งแปลกปลอม
ทฤษฎีมดลูกเลือกได้คืออะไร
ทฤษฎี "มดลูกเลือกได้" หมายถึงแนวคิดทางชีววิทยาสืบพันธุ์ที่ว่ามดลูกอาจมีบทบาทคัดเลือกตัวอ่อนว่าจะให้อยู่อาศัยและพัฒนาเป็นการตั้งครรภ์ต่อหรือไม่ กล่าวคือ มดลูกอาจมีกลไกบางอย่างในการวิเคราะห์คุณภาพหรือความเข้ากันได้ทางพันธุกรรมของตัวอ่อน
มดลูกอาจส่งเสริมให้ตัวอ่อนที่แข็งแรงหรือมีพันธุกรรมที่เข้ากันได้กับแม่ฝังตัวและเติบโต อย่างไรก็ตาม ทฤษฎีนี้ยังเป็นเพียงข้อสมมติฐานและยังไม่มีการพิสูจน์ หากเป็นจริง ก็จะหมายถึงการตั้งครรภ์และการอุ้มครรภ์จนจบกระบวนการนั้นท้าทายยิ่งกว่าที่คิดไว้
ทฤษฎีมดลูกเลือกไดยังท้าทายความเชื่อเดิมที่ว่ามดลูกเป็นแค่สภาพแวดล้อมเฉยๆ ในกระบวนการปฏิสนธิ หากทฤษฎีนี้ถูกต้อง มดลูกอาจส่งสัญญาณเคมีเพื่อประเมินคุณภาพของตัวอ่อน ซึ่งสามารถเพิ่มโอกาสประสบความสำเร็จในการตั้งครรภ์และมีลูกที่แข็งแรง นำไปสู่วิวัฒนาการที่ดีขึ้นในมนุษย์
แล้วเกิดอะไรขึ้นกับตัวอ่อนหรืออสุจิที่ถูกปฏิเสธ?
หากคุณอยู่ในช่วงพยายามตั้งครรภ์ อาจสงสัยว่าร่างกายทำอะไรกับอสุจิที่ถูกปฏิเสธหรือไม่ยอมให้ตัวอ่อนฝังตัว หากทฤษฎี 'มดลูกเลือกได้' เป็นจริง สภาพแวดล้อมทางชีวเคมีหรือภูมิคุ้มกันของระบบสืบพันธุ์หญิงอาจทำลายหรือหยุดการเคลื่อนที่ของอสุจิบางตัว
สำหรับตัวอ่อนหากไม่เหมาะสมกับการฝังตัว ระบบภูมิคุ้มกันของผู้หญิงอาจเข้าโจมตีและขจัดตัวอ่อนเหล่านั้นได้ตั้งแต่ระยะเริ่มแรก ปัจจัยชีวเคมียกตัวอย่างฮอร์โมนหรือโปรตีนบางชนิดอาจทำให้บางตัวอ่อนเจริญเติบโตไม่สมบูรณ์หลังการฝังตัว ถ้ามดลูกขัดขวางอสุจิหรือตัวอ่อนตั้งแต่ระยะต้นๆ คุณก็ อาจไม่ทันสังเกต ด้วยซ้ำ แม้แต่ตัวอ่อนที่ฝังตัวแล้วแต่เสียชีวิตในไตรมาสแรก อาจ มีลักษณะเหมือนประจำเดือนหนักๆ จนหลายคนไม่รู้ตัวว่าท้องแล้วแท้ง โดยที่จริงแล้วถึง 20% ของการตั้งครรภ์จบลงด้วยการแท้ง
มีวิธีเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์ไหม
แน่นอนว่ามีวิธีต่าง ๆ ที่ช่วยเพิ่มโอกาสการตั้งครรภ์
- ติดตามวันตกไข่ของตัวเอง และมีเพศสัมพันธ์ใน "ช่วงเวลาที่อุดมสมบูรณ์" ซึ่งปกติคือ 5 วันก่อนจนถึงวันตกไข่ ใช้ชุดทดสอบตกไข่ วัดอุณหภูมิร่างกายขณะพัก หรือตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงของเมือกปากมดลูกเพื่อระบุวันตกไข่ที่แม่นยำ อย่างไรก็ดี การมีเพศสัมพันธ์บ่อยขึ้นไม่ได้หมายถึงโอกาสปฏิสนธิมากกว่า เพราะยิ่งมีบ่อย ยิ่งทำให้ปริมาณและคุณภาพอสุจิลดลง ทางเลือกที่ดีกว่าคือเลือกมีเพศสัมพันธ์เฉพาะ 2-3 วันก่อนตกไข่และในวันตกไข่
- รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ สุขภาพดี เพราะอ้วนเกินไปหรือผอมเกินไปอาจรบกวนรอบเดือนและทำให้มีลูกยาก
- ล่วงหน้าก่อนวางแผนมีลูก 2-3 เดือน ควรดูแลสุขภาพและไลฟ์สไตล์: งดสูบบุหรี่ งดแอลกอฮอล์ส่วนเกิน ลดความเครียดออกกำลังกาย โยคะ หรือทำสมาธิ ทานวิตามินเสริมก่อนตั้งครรภ์ที่มีกรดโฟลิก ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงต่อความผิดปกติของทารก งานวิจัยพบว่าการตั้งครรภ์แบบวางแผนมักนำไปสู่ทารกที่แข็งแรงกว่า
แต่คู่ของคุณก็ควรเตรียมตัวด้วยเช่นกัน หลายคนคิดว่าบทบาทของผู้ชายจบที่การปฏิสนธิ แต่ความจริงครึ่งหนึ่งของยีนในตัวอ่อนก็มาจากฝั่งพ่อ หากอสุจิของเขาคุณภาพต่ำ มดลูกอาจปฏิเสธหรือส่งผลต่อสุขภาพลูกในอนาคต
ก่อนเข้าสู่ช่วงพยายามมีบุตร โดยเฉพาะอย่างยิ่ง 2-3 เดือนก่อนเริ่มควรดูแลสุขภาพ ลดบุหรี่ แอลกอฮอล์ กินอาหารดีขึ้น และออกกำลังกาย เพื่อเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์สำเร็จและมีลูกน้อยที่แข็งแรง
แต่อย่างไรก็ตาม ต่อให้คุณดูแลสุขภาพและทำทุกวิธีการเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์อย่างดี คนบางคนอาจยังตั้งครรภ์ได้ยากกว่าคนอื่น แม้มันจะเป็นเรื่องที่ทำใจยาก แต่ก็สำคัญที่คุณควรรู้ว่าคุณยังมีทางเลือกอื่น ๆ
การเลือกทำเด็กหลอดแก้ว (IVF)
การปฏิสนธินอกร่างกาย (IVF) เป็น เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ อย่างหนึ่ง ในขั้นตอนนี้ ไข่ของผู้หญิงจะถูกปฏิสนธิกับอสุจิของผู้ชายภายนอกร่างกายในห้องปฏิบัติการ
เพื่อให้ IVF ประสบความสำเร็จ สิ่งสำคัญคือต้องกระตุ้นรังไข่ให้ผลิตไข่จำนวนมากกว่าปกติผ่านยากระตุ้นเพื่อเก็บไข่หลายใบ เมื่อฟอลลิเคิลสุกดีแล้วจะนำไข่ออกมาผ่านหัตถการเล็กน้อย
ฝั่งผู้ชายจำเป็นต้องให้อสุจิเพื่อปฏิสนธิ หลังจากผสมแล้ว เซลล์ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิจะนำไปเลี้ยงอีก 2-3 วันในห้องแล็บ ก่อนเลือกตัวอ่อนที่แข็งแรงและนำกลับไปฝังในมดลูกผ่านท่อเล็กๆ ทางปากมดลูก
สำหรับหลายคู่ IVF เป็นทางเลือกเดียวในการมีลูก มีอัตราสำเร็จอยู่ที่ 41-47% หากอายุต่ำกว่า 35 ปี โอกาสสำเร็จลดลงเมื่ออายุมากขึ้น แต่ยังพอมีทางเป็นแม่ด้วย IVF แม้อายุเกิน 40 อย่างไรก็ตาม อย่าลืมว่าอัตราสำเร็จจะลดลง และตัวการตั้งครรภ์นั้นจะยิ่งท้าทายขึ้น รวมถึงอาจต้องทำ IVF หลายรอบ และแต่ละรอบต้องใช้ทั้งแรงใจ ร่างกาย และเงินจำนวนมาก
บทสรุป
การตั้งครรภ์อาจเป็นเรื่องยากและต้องใช้เวลาหลายปี อย่างไรก็ดี ยังมีวิธีเพิ่มโอกาสสำเร็จอยู่เสมอ ด้วยความก้าวหน้าทางการแพทย์ คู่รักมากขึ้นทุกวันที่ได้สัมผัสสายใยพ่อแม่ หวังว่าบทความนี้จะช่วยให้เห็นภาพและเข้าใจร่างกายตัวเองได้ดีขึ้นในช่วงการตั้งครรภ์ หากอยากรู้เพิ่มเติมเรื่องสุขภาพผู้หญิงและการตั้งครรภ์ เชิญอ่านบทความในบล็อกของเรา ได้เลย
ดาวน์โหลด WomanLog ตอนนี้:
